• دلار آمریکا (خرید): 23,900
  • دلار آمریکا (فروش): 24,500
  • دلار کانادا (خرید): 19,000
  • دلار کانادا (فروش): 19,850

نقش حیاتی فلزات کمیاب در سلامت

پاندمی کووید 19 این حقیت را برجسته ساخته است که بیشتر کشورها توانایی لازم را برای روبرو شدن با چنین بحران‌هایی ندارند. کمبود ماسک، دستگاه‌های تنفس، دارو و اکنون واکسن در بسیاری از کشور‌ها حتی کشور‌های بسیار پیشرفته احساس می‌شود. این مشکلات نشان می‌دهد که جوامع ما به کشور‌هایی خاص برای تأمین محصولات ضروری نیاز دارند.

اما فلز‌های کمیاب چه؟

گروه تحقیقاتی ما چند سالی است که در مورد تعاملات بین علوم زمین و علوم اجتماعی فعالیت می‌کند، به خصوص حولِ مفهوم زمین شناسی اجتماعی و پویایی‌های قلمرو‌های دارای منابع غنی.

فلز‌ات راهبُردی

مفهوم فلزات حیاتی و استراتژیک به جنگ‌های سدۀ نوزدهم باز می‌گردد. در پایان جنگ جهانی دوم، ایالات متحده موجودی فلزات خود را ازایش داد. هرچند فراوانی بیش از حد فلزات در پایاین قرن بیستم و جهانی شدن باعث شد که دولت‌های غربی این رویکرد انحصاری را کنار بگذارند. آگاهی از وابستگی در مورد منابع معدنی وارد شده تا اواخر دهۀ 1990 و با ظهور اقتصاد‌های قدرت مند آسیایی و انحصارطلبی‌های جدید بازنگشت.

فهرست فلزات حیاتی و استراتژیک از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. از حدود 12عدد برای امنیت ملی فرانسه گرفته تا 35 فلزی که در دستور دونالد ترامپ در سال 2018 فهرست شده است.

چرا باید این فهرست از فلزات را داشته باشیم؟ این فهرست بازتاب‌دهندۀ مشکلات بزرگ در گذشته هستند، از جنگ‌های قرن بیستم گرفته تا مناقشاتی که ممکن است در آینده بر سر آنها رُخ دهد. به صورت کلی، آنها نشانی از بحران‌های تکنولوژیکی و اجتماعی هستند که بر جوامع ما در طول 50 سال گذشته تأثیر گذاشته است و باعث شده که اولریش بِک جامعه شناس آلمانی آن را جامعۀ ریسک (risk society) بخواند.

هر بحرانی در پی راه‌حل‌های جدید فنآوری، زنجیره‌های تأمین ایمن و افزایش آگاهی از وابستگی به فلزات به وجود آمده است. در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره می‌شود.

از طلا تا نفت

بحران نفت در سال 1973 آسیب پذیری انرژی بسیاری از کشور‌های پیشرفته را برجسته ساخت. برخی از کشورها به انرژی اتمی روی‌ آوردند، کشور‌های دیگر به انرژی برق‌ آبی. معدن‌های اورانیوم در سراسر جهان  برپا شدند، از ساسکاچوان گرفته تا نیجِر. قیمت سنگ معدن اورانیوم در سال 1978 اوج گرفت و تولید در سال 1980 به بالاترین سطح خود رسید.

بحران‌های تروریستی در سال 2001 توسعۀ فناوری اطلاعات را در صنایع دفاعی سریع‌تر کرد و از این رو مصرف فلزات به کار رفته در فناوری‌های پیشرفته را افزایش داد. قیمت تانتال (tantalum) به بالاترین قیمت خود در سال 2000 رسید و تولید آن در سال 2004 به اوج رسید. این تقاضا به تولید صنعتی در شرق کونگو انجامید که بیست سال است مرکز درگیری‌هاست.

بحران اتمی پس از فاجعۀ 1986 چرنوبیل و 2011 فوکوشیما تغییری را به سوی انرژی‌های تجدیدپذیر نیازمند فلز زیاد هدایت کرد، به خصوص انرژی بادی. قیمت عناصر کمیاب زمینی در سال 2010 به اوج رسید و تولید در دهۀ پس از آن دوبرابر شد.

تصویر سنگ معدنی نایاب در پروژۀ Kwyjibo در North Shore کبک. مبع عکس: theconversation.com

نهایتاً در سال 2008، بحران اقتصادی بازار‌های جهانی را تضعیف کرد و به خرید طلا به ویژه توسط بانک‌های مرکزی چین و روسیه منجر شد که به افزایش قیمت این فلز گران بها انجامید.

از این رو، قابل درک است که هر بحران با نیازهای جدیدی در فلزات و نیاز به تقویت منابع این فلزات همراه است.

فلزات و مشکلات سلامتی  

هزاران سال است که از فلزات در سلامتی انسان‌‌ها استفاده می‌شود. آیورودا یک طب سنتی کهن است که 3 هزار سال پیش در هند انجام می‌شود، و از سرب، جیوه و آرسنیک برای بیماری‌های متعددی استفاده می‌شود. این فلزات که در میزان فراوان سمی هستند را می‌توان در داروهای خاص و تجهیزات پزشکی رتوپدی ضروری مورد استفاده قرار داد.

امروزه دارو شناسی از چندین فلز و شبه فلز برای چندین مشکل پزشکی استفاده می‌کند: آهن برای کم‌خونی، بیسموت، کبالت و نیکل برای مشکلات معده، لیتیوم برای افسردگی، آنتیموان برای لیشمانیاز، پلاتینیوم و یا فلزات رایدواکتیو برای سرطان، آرسنیک برای پسوریازیس یا صدفک. از طلا حتی می‌توان برای درمان رماتیسم مفصلی استفاده کرد.

از فلزات همچنین به صورت عمده‌ای در پروتز‌ها استفاده می‌شود: دندان پزشکان می‌توانند از 32 فلز مختلف برای ترمیم دندان‌ها استفاده کنند. تصویربرداری پزشکی هم از فلزهای زیادی استفاده می‌کند، از دستگاه‌های اشعۀ ایکس گرفته تا پزشکی هسته‌ای. رزونانس مغناطیسی هسته‌ای (Nuclear magnetic resonance) بر پایۀ آهنرباهای کمیاب طبیعی زمین دست می‌شوند، حدود 20 درصد از گادولینیُم زمین برای افزایش کُنتراست در دستگاه‌های رزونانس مغناطیسی هسته‌ای استفاده می‌شوند.
 
فلزات و بحران کووید 19

و کووید 19؟ از فلزات می‌توان هم در پیشگیری و هم در درمان این بیماری‌های جدید استفاده کرد.

مس برای ساخت و ایجاد سطوح ضد میکروبی بسیار مفید است، چرا که می‌تواند شیوع در بیمارستان را کاهش دهد و میکروب‌ها و ویروس‌ها را در کمتر از دو ساعت از بین ببرد. روی می‌تواند سیستم ایمنی بدن را تقویت کند و اکنون هم در مقابه با ویروس‌ها از آن استفاده می‌شود.

اکتشاف فلزات کمیاب، پروژۀ North Rae در Ungava، کبک. منبع عکس: theconversation.com

از این رو، به علاوۀ فلزات استراتژیک که در مرکز مناقشات قرار دارند، فلزاتی هم هستند که برای سلامتی حیاتی هستند. پاندمی کووید 19 باعث کمبودی در تولید محصولات فلزی دارویی شد. تجهیزات پیشرفتۀ پزشکی، پُر از اجزای الکتریکی و فلزات گران بها هم گاهی اوقات کم بود.  

بیشتر کشورهای غربی به فلزات وارداتی وابسته هساند. بنابراین وقت آن است که به طور جدی تشخیص دهیم که چه چیزهایی ضروری است، چه فلزات اساسی در بخش بهداشت وجود دارد و چگونه می‌توان منبع آنها را برای استفاده در بحران‌های بعدی بهداشت تضمین کرد.
 

ثبت دیدگاه

Captcha Image